دانلود پایان نامه ارشد ادبیات : غزل روایی و سایر انواع آن در اشعار قیصر امین پور و سید حسن حسینی

دانلود پایان نامه ارشد ادبیات : غزل روایی و سایر انواع آن در اشعار قیصر امین پور و سید حسن حسینی

تعداد صفحات: 150

فرمت فایل: word

دسته بندی:

قیمت: 6000 تومان

تعداد نمایش: 456 نمایش

ارسال توسط:

تاریخ ارسال: 19 سپتامبر 2016

به روز رسانی در: 19 سپتامبر 2016

خرید این محصول:

پس از پرداخت لینک دانلود برای شما نمایش داده می شود.

6000 تومان – خرید

دانلود پایان نامه ارشد ادبیات : غزل روایی و سایر انواع آن در اشعار قیصر امین پور و سید حسن حسینی

 

فهرست

فصل اول مقدمه و روش تحقیق.. 1

1-1-کلیات… 2

1-2- فرضیه ها 2

1-3- روش کار. 2

1-4- سابقه و ضرورت انجام تحقیق.. 3

1-5-روش و ابزار گردآوری اطلاعات… 3

1-6-جامعه ی آماری.. 3

1-7-شعر و آفرینش… 3

1-8-شعر و فرهنگ شاعر. 5

1-2-ساختار ( structure ) یا ساخت ……………………………………………………………………………………..6

1-3-زمینه ی تاریخی ساختارگرایی…………………………………………………………………………………………….7

1-4-اصول ساختار گرایی………………………………………………………………………………………………………….8

1-4-1-دید همزمانی و درزمانی…………………………………………………………………………………………………7

1-4-2-زبان وگفتار………………………………………………………………………………………………………………….7

1-4-3-دال و مدلول…………………………………………………………………………………………………………………8

1-4-4-روابط هم نشینی و جانشینی…………………………………………………………………………………………..8

1-5-اهداف ساختارگرایی………………………………………………………………………………………………………….8

1-5-1-ساختار شعر کلاسیک فارسی ………………………………………………………………………………………..9

1-5-2-ساختار شعر نو فارسی ………………………………………………………………………………………………….9

1-6-شعر روایتی …………………………………………………………………………………………………………………..10

1-6-1-شعر روایی در ادبیات فارسی………………………………………………………………………………………..10

1-6-2-انواع اشعار روایی……………………………………………………………………………………………………….10

1-6-2-1-اشعار غنایی ( lyric poetry )……………………………………………………………………………….12

1-6-2-2-اشعار عرفانی – تعلیمی (mystic- didactic poetry  )………………………………………….13

1-6-3-شعر روایی در ادبیات معاصر فارسی……………………………………………………………………………..14

1-6-4-شعر روایی در ادبیات غربی………………………………………………………………………………………….14

فصل دوم……………………………………………………………………………………………………………………………….18

2-1-قیصر امین پور………………………………………………………………………………………………………………..19

2-2-حوزه های هنری شاعر…………………………………………………………………………………………………….20

2-3-کاربرد واژگان امروزی…………………………………………………………………………………………………….24

2-4-آثار پور قیصر امین…………………………………………………………………………………………………………24

2-5-قالب های شعری……………………………………………………………………………………………………………25

2-6-سید حسن حسینی………………………………………………………………………………………………………….27

2-7-معرفی شعر سید حسن حسینی…………………………………………………………………………………………28

2-8-اسطوره در شعر حسینی…………………………………………………………………………………………………..29

2-9-آثار سید حسن حسینی…………………………………………………………………………………………………….30

فصل سوم………………………………………………………………………………………………………………………………31

3-1-غزل در پویه ی تاریخ……………………………………………………………………………………………………..32

3-1-1-معنای لغوی واصطلاحی غزل……………………………………………………………………………………….33

3-1-2-مضامین و زبان مشخص و محدود غزل…………………………………………………………………………34

3-1-3-غزل در عربی……………………………………………………………………………………………………………..35

3-1-4-غزل در غرب……………………………………………………………………………………………………………..35

3-2-سیر تحول تاریخی غزل…………………………………………………………………………………………………..35

3- 2-1-اشعار غنایی در ایران پیش از اسلام………………………………………………………………………………35

3-2-2-غزل در ایران پس از اسلام…………………………………………………………………………………………..36

3-2-3-تغزل چیست ؟…………………………………………………………………………………………………………..36

3-2-4-فرق غزل و تغزل………………………………………………………………………………………………………..38

3-2-5-دوره رواج غزل ( آغاز قرن ششم تا پایان قرن نهم )………………………………………………………..40

3-2-6-شاعران موثر در تحول غزل………………………………………………………………………………………….42

3-2-7-غزل عارفانه یا سیر تحول غزل از نظر معنی…………………………………………………………………..43

3-2-8-غزل در نیمه اول قرن نهم تا اواسط قرن دوازدهم……………………………………………………………45

3-2-9-غزل در دوره ی بازگشت ( از اواسط قرن دوازدهم تا دوران مشروطیت )………………………….46

3-2-10-غزل دوران معاصر ( از دوران مشروطیت تا عهد حاضر )………………………………………………46

3-3-انواع ساختار غزل ………………………………………………………………………………………………………….47

3-3-1-انواع ساختارهای اصلی یا پایه………………………………………………………………………………………47

3-3-1-1-ساختار خطاب ………………………………………………………………………………………………………49

3-3-1-1-1-انواع مخاطب ……………………………………………………………………………………………………51

3-3-1-2-ساختار غیبت ………………………………………………………………………………………………………..53

3-3-1-3-ساختار حدیث نفس ………………………………………………………………………………………………55

3-3-1-3-1-تک گویی درونی  ……………………………………………………………………………………………..55

3-3-1-3-2-تک گویی نمایشی  ……………………………………………………………………………………………55

3-3-1-3-3-حدیث نفس یا خود گویی ………………………………………………………………………………….56

3-3-1-3-ساختار گفتگو ……………………………………………………………………………………………………….57

فصل چهارم…………………………………………………………………………………………………………………58

4-1-یک داستان کوتاه ……………………………………………………………………………………………………………59

4-2-غزل هایی که حاوی داستانند؛ اما دارای ساختار روایی نیستند ……………………………………………..60

4-2-1-غزل هایی که دارای تلمیح هستند…………………………………………………………………………60

4-2-2-غزل هایی که حاوی یک حکایت هستند……………………………………………………………………….60

4-2-3-غزل های دارای مقدمه برای گفتگو ……………………………………………………………………………..61

4-2-4-غزل های ارجاعی………………………………………………………………………………………………………62

4-2-4-1-رخدادهای شخصی…………………………………………………………………………………………………62

4-2-4-2 رخدادهای تاریخی…………………………………………………………………………………………………..63

4-2-4-3-رخدادهای مذهبی – اساطیری………………………………………………………………………………….64

4-3- تعریف غزل روایی…………………………………………………………………………………………………………64

4-4- بخش های اصلی یک غزل روایی …………………………………………………………………………………..65

4-4-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………..65

4-4-2- تنه ………………………………………………………………………………………………………………………….66

4-4-3 –پایان………………………………………………………………………………………………………………………..66

4-5- داستان و عناصر آن………………………………………………………………………………………………………..68

4-5-1- داستان……………………………………………………………………………………………………………………..68

4-5-2-قصه ……………………………………………………………………………………………………………………….69

4-6- کیفیت عناصر داستانی در غزل روایی………………………………………………………………………………70

4-6-1- شخصیت (character) ………………………………………………………………………………….70

4-6-1-1- شخصیت ها بر اساس میزان نقش آنها در داستان……………………………………………………….70

4-6-1-1-1- شخصیت مخالف……………………………………………………………………………………..70

4-6-1-1-2-شخصیت مقابل………………………………………………………………………………………………….70

4-6-1-1-3-شخصیت همراز………………………………………………………………………………………………….70

4-6-1-2-انواع شخصیت ها براساس تمایزات فردی………………………………………………………………….71

4-6-1-3- انواع شخصیت ها بر اساس تحول آنها در داستان ……………………………………………………..71

4-6-1-4- شخصیت ها در غزل روایی ……………………………………………………………………………………71

4-6-1-4-1 -شخصیت های اصلی………………………………………………………………………………………….71

4-6-1-4-2- شخصیت های فرعی که خود به سه دسته تقسیم می شوند……………………………………..71

4-6-2- صحنه …………………………………………………………………………………………………………………….72

4-6-2-1-صحنه  ی فراخ منظر و صحنه نمایشی………………………………………………………………………73

4-6-2-2- صحنه فراخ منظر و نمایشی در غزل روایی ………………………………………………………………73

4-6-2-1- صحنه در غزل روایی …………………………………………………………………………………………….74

4-6-2-1-1-زمان………………………………………………………………………………………………………………….74

4-6-2-1-2 مکان …………………………………………………………………………………………………………………74

4-6-3- پیرنگ………………………………………………………………………………………………………………………75

4-6-3-1-تفاوت داستان با پیرنگ …………………………………………………………………………………………..75

4-6-3-2- انواع پیرنگ …………………………………………………………………………………………………………75

4-6-3-3 پیرنگ در غزل روایی……………………………………………………………………………………………….76

4-6-3-3-1- انواع غزل روایی از نظر وجود پیرنگ ………………………………………………………………….76

4-6-3-3-2- انواع غزل روایی از نظر نوع پیرنگ …………………………………………………………………….78

4-6-4- زاویه ی دید ……………………………………………………………………………………………………………79

4-6-4-1 -زاویه ی دید درونی ……………………………………………………………………………………………..79

4-6-4-1-1- راوی – قهرمان ………………………………………………………………………………………………..80

4-6-4-1-2- راوی – ناظر ……………………………………………………………………………………………………80

4-6-4-2- زاویه ی دید بیرونی ……………………………………………………………………………………………..80

4-6-4-4- زاویه ی دید در غزل روایی …………………………………………………………………………………..80

4-6-5- عمل داستانی ……………………………………………………………………………………………………………81

4-6-6 حادثه ……………………………………………………………………………………………………………………….82

4-6-6-1- حادثه ی استقلال یافته ………………………………………………………………………………………….82

4-6-6-2 -حوادث اصلی و فرعی ………………………………………………………………………………………….82

4-6-6-3- حادثه در غزل روایی …………………………………………………………………………………………….83

4-6-7-گفتگو………………………………………………………………………………………………………………………83

4-6-7 -1-گفتگو در غزل روایی ……………………………………………………………………………………………84

4-6-8- مضمون یا درون مایه…………………………………………………………………………………………………84

4-6-8-1- انواع درون مایه ……………………………………………………………………………………………………84

4-6-8-2- درون مایه در غزل روایی ………………………………………………………………………………………85

4-6-9- کشمکش………………………………………………………………………………………………………………….85

4-6-9-1- انواع کشمکش……………………………………………………………………………………………………..86

4-6-9-1-1- کشمکش جسمانی…………………………………………………………………………………………….86

4-6-9-1-2- کشمکش ذهنی ………………………………………………………………………………………………..86

4-6-9-1-3- کشمکش اخلاقی………………………………………………………………………………………………86

4-6-9-2- کشمکش در غزل روایی ………………………………………………………………………………………..86

4-6-10- اوج……………………………………………………………………………………………………………………….86

4-6-10-1- اوج در غزل روایی ……………………………………………………………………………………………..87

4-6-11- گره گشایی و نتیجه گیری ……………………………………………………………………………………….87

4-6-11-1- گره گشایی و نتیجه گیری در غزل روایی ……………………………………………………………..87

فصل پنجم ……………………………………………………………………………………………………………………………89

5-1-درآمدی بر شعر و شعرای مورد بحث……………………………………………………………………………….90

5-2- غزل­های روایی…………………………………………………………………………………………………………….91

5-2-1- بررسی داستان های روایی و عناصر آن ……………………………………………………………………….92

5-3- غزل­های غیر روایی عبارتند از………………………………………………………………………………………98

5-3-1- غزل­های ارجاعی……………………………………………………………………………………………………..98

5-3-1-1- رخدادهای تاریخی – مذهبی ……………………………………………………………………………….99

5-3-1-2-رخدادهای شخصی …………………………………………………………………………………………….114

5-3-1-3- رخداد مذهبی اساطیری……………………………………………………………………………….124

5-3-2-غزل هایی که دارای تلمیح هستند……………………………………………………………………………….132

5-3-3-غزل های دارای مقدمه برای گفتگو ……………………………………………………………………146

نتیجه گیری………………………………………………………………………………………………………………………….148

فهرست منابع و مآخذ……………………………………………………………………………………………………………150

چکیده

غزل شکل نهایی و تکامل یافته ی شعر ماست و شاید بتوان گفت قدیمی ترین قالبی است که در شعر فارسی توانسته است حیات خود را به هزاره ی جدید بکشاند و این کار کوچکی نیست  . یکی از شاعران برجسته ی معاصر ایران که خلاقیّت و آفرینندگی را با پژوهش و تتبّع جمع آوری کرده است و هم محافل ادبی و هم جامعه ی دانشگاهی  او را در زمان حیاتش جدّی گرفت ، مرحوم قیصر امین پور و سید حسن حسینی  است . قالب غزل در همه پنج مجموعه ی شعری قیصر امین پور دیده می شود. سید حسن حسینی نیز در قالب غزل اشعار قابل توجهی دارد .موضوع این پژوهش بررسی غزل های روایی و سایر انواع آن در غزل های سید حسن حسینی و قیصر امین پور می باشد . غزل روایی غزلی است که در محور عمودی خود ، به نقل رویدادی بپردازد ، رویدادی که شرح آن ، درون غزل باشد و کل ساختار غزل را در برگیرد . هر غزل روایی ، از سه بخش مقدمه ، تنه و پایان تشکیل شده است.عناصر داستانی در غزل روایی وجوددارند که عبارتند از : شخصیت ، صحنه ، پیرنگ ، زاویه دید ، عمل داستانی ، حادثه ، گفتگو ، مضمون ، اوج ، گره گشایی و نتیجه گیری.

در سایر انواع غزل نیز با داستان مواجه هستیم اما داستان ها و روایاتی که در بیرون از غزل رخ داده است و فهم آن به درک و اطلاعات مخاطب یا خواننده بستگی دارد. سایر انواع آن شامل غزل های ارجاعی، غزل هایی که حکایت دارند ، غزل های دارای مقدمه برای گفتگو ، غزل هایی که تلمیح دارند، می باشد.

.

.

 

نقد ادبی ایران و جهان

سقراط نخستین منتقد ادبی است که اندیشه هایی از او در عرصه ی نقد ادبی به صورت مکتوب            به جا مانده است . البته همانند سایر اندیشه های فلسفی و حکیمانه ی سقراط اندیشه های او در زمینه ی نقد ادبی نیز به صورت مستقیم بلکه از طریق آثار افلاطون و تنگاتنگ در هم آمیخته و با افکار و اندیشه های او به ما رسیده است و برای ما به یادگار مانده است .

سه رساله ی دفاع سقراط ( آپولوژی ) ، عشق و زیبایی ( فاید روس ) و هنر راوی ( ایون ) مهم ترین آثار در زمینه ی نقد آرای ادبی و نقد آمیز سقراط هستند .

در رساله ی (آپولوژی) که شرح و دفاعیات سقراط در دادگاهی است که او را به مرگ محکوم کرد از قول سقراط چنین می خوانیم :

« پس از آن که از آزمودن مردان سیاسی فراغت یافتم به شاعران روی آوردم تا برخود روشن کنم که من از آنان نادان ترم . از اشعارشان قطعه هایی برگزیدم که با کوشش فراوان ساخته بودند و بهترین آثارشان به شمار می رفت خواستم تا معنی این شعرها را توضیح دهند تامن نیز چیزی بیاموزم . شرم دارم پاسخ آنان را بازگو کنم . همین قدر می گویم که همه ی حاضران بهتر از خود شاعر درباره ی آن شعرها سخن گفتند . بدین سان دریافتم که شاعران در شعر سرورن از دانایی مایه نمی گیرند بلکه آثارشان زاده ی استعداد طبیعی و جذبه ای است که گاه به گاه به آنان روی می آورد . درست مانند پیشگویان و سرودخوانان پرستشگاه ها ، که سخنان زیبا به زبان می آورند . بی آنکه معنی گفته های خود را بدانند . گذشته از این ، بدین نکته نیز پی بردم که شاعران چون شعر می سرایند ، گمان می برند که همه چیز را می دانند و حال آنکه هیچ چیز نمی دانند . 7

از این گفته ی منسوب به سقراط چنین بر می آید که اولین نیروی فهم ، نقد ، تفسیر شعر ، و         قریحه ی آفرینش شعر و به نظم در آوردن کلام ، تفاوت اساسی قائل بوده و بر این عقیده بوده که منتقد شعر می تواند از سراینده ی آن ، شعر را بهتر درک و نقد و تفسیر کند . و به دلیل اهمیّت تاریخی این نظر ، باید آن را سرچشمه و منشأ نقد ادبی در تاریخ ادبیات جهان دانست .

در یک نگاه کلّی باید گفت که از دید سقراط ، شعر و ادبیات حاصل نوعی حالت جذبه ، وجد ، خلسه و از خویش بی خویشی است . در چنین لحظاتی است که سروش غیبی شعر و تخیّلات شاعرانه را به شاعر ، سخنور ، یا ادیب که در حالت ناهشیاری بیدار – خواب است . گویی دارد در بیدرای رؤیا می بیند ، الهام می کند و او در دریافت این حالات و آفات ، اختیاری از خود ندارد . از این دیدگاه سقراط شاعری را نوعی دیوانگی و جنون می پندارد .

( البتّه جنونی شریف که هدیه ی خدایان به انسان است ) 8

به نظر سقراط شعر و سخنوری و نقّادی را نباید با لفاظّی و زیاده گویی اشتباه گرفت و باید مهار و لگام کلام را در اختیار داشت و به اندازه و هنجار آن تازاند. همچنین باید کلام در شعر یا خطابه دارای نظم و نسقی باشند و طوری نباشند که جا به جا کردن اجزای شعر یا خطابه تأثیری در معنا و مفهوم آن نداشته باشد و فرقی نکند که کدام جزء را اوّل را بخوانیم کدام را بعد .

« هر خطابه و گفتار چون موجود زنده ای است که سر و تن و پا و به عبارت دیگر آغاز و میان و پایانی دارد و از این رو اجزای آن باید چنان به هم پیوسته باشند که با یکدیگر و با تمام خطابه سازگار باشند . 9

بنابراین اثر ادبی از دید سقراط باید متناسب و دارای ساختار موجود زنده باشد و اجزای آن با هم در هماهنگی و ترکیب ارگانیک باشد و کل واحد و منسجمی را تشکیل دهند .

– از دیدگاه سقراط یکی دیگر از ویژگی های لازم برای هر اثر ادبی ، اخلاقی بودن آن است . هنر باید پاک و نیک و شریف باشد و به پستی ها آلوده نشده باشد .

چون سقراط شعر و سخنوری را از منظر اخلاق می نگریسته و درباره ی ارزش آن ها بر مبنای ملاک ها و معیارهای اخلاقی حکم و داوری می کرده است . به همین دلیل ، هنری را که هدف نهایی آن فقط ایجاد لذّت و خوش آمدن باشد و در آن نشان از خیرخواهی و نیک خویی نباشد ، هنری بی فایده و نازیبا می شمرده است . سقراط شعر یا خطابه ای را که در آن ها سخنان کفرآمیز ، شرارت آمیز ، وقیحانه ، دور از شرم و گناه آلود به کار رفته باشد هنری مُضر ، زشت ، ننگین می شمرده و خالق آن را مستحقّ عقوبت و مجازات می دانسته است .

سقراط در رساله ی « فاید روس » بحث مفصّلی دارد درباره ی جاودانگی روح و مشاهده ی                 « حقیقت و زیبایی مطلق » در مسیر و سفر هزاران ساله خود ، پیش از ورود به کالبد انسانی و بر این باور است که از میان ارواحی که به دیدار حقیقت نائل می شوند ، گروهی کوچک که بیش از دیگران توفیق تماشا یافته اند در تن کسانی جای می گیرند که دوستداران دانش و جویندگان زیبایی خواهند شد و یا کمر به خدمت فرشتگان دانش و هنر خواهند بست و خدمتگزاران عشق خواهند گردید . 10

بنابراین از دید سقراط ، هنر و ادبیات ، اموری روحانی و مقدّس هستند و پردازندگان به آن ها نیز در حقیقت دیوانگانی هستند که دیوانگیشان باید دیوانگی خدایی ، تأیید شود .

اینان با دیدن زیبایی در این جهان ، زیبایی حقیقی را که در مسیر و سیاحت روحانی بیش از هبوط زمینی ، در آسمان ها و در ملازمت خدایان دیده اند به یاد می آورند . می خواهند به پرواز درآیند ولی در خود توان بال و پرواز نمی بینند . ناچار چون مرغی شکسته بال ، غرق در جنون و خواهش و حرمان به هنر روی می آورند و عشق به زیبایی را از طریق آن باز آفرینی و یادآوری می کنند .

– سقراط دو اصل اساسی را برای خلق سخن خوب چنین می داند :

« اصل نخست این است که سخنور جزئیّات کثیر و پراکنده را یک جا و با هم ببینند و بدین سان به صورتی واحد برسد تا هر گاه که درباره ی موضوعی سخن می گوید نخست موضوع سخن خویش را تعریف کند و برای شنونده روشن سازد که درباره ی چه چیز سخن خواهند گفت . اصل دوّم این که صورت واحد را به نحو درست به اجزای طبیعی آن تقسیم کند و هنگام تقسیم چون قصّابی نوآموخته قطعه ها را نشکند . 11

– سقراط خود را طرفدار روش جمع و تقسیم می داند « چه در سخن پردازی و نوشتن و چه در اندیشیدن ، و کلامی را خوش می دارد که بتواند در واحد ، جزئیات کثیر را ببیند و در جزئیات کثیر ، صورت واحد را و او چنین هنری را هنر « اهل دیالکتیک »[1] می نامد .

سقراط شعر را میوه ی غلبه بی خویشی ، ناهوشیاری ، پر از جذبه و وجد و سرشار از خلسه و خواب می داند و می گوید که برای القاء و الهام شعر و خنیا و ترانه باید شاعر ، سعادت برخورداری از چنین حالات و آفاتی را داشته باشند و گرنه بی بهره ازجذبه ی غیبی ، ساخته اش بی روح ، خشک ، صنعت گرانه ، عبارات پردازانه می شود و نه اثری خواهد داشت ، نه شور و حالی بر خواهد انگیخت ، نه ارزشی را دارا خواهد بود .

نگاه افلاطون به ادبیّات نگاهی کاملاٌ اخلاقی – اجتماعی است و نقد ادبی او نیز از همین دیدگاه یعنی برّرسی آثار اخلاقی – اجتماعی ادبیّات صورت گرفته است . او ادبیّات را در خدمت تهذیب اخلاقی و تعالی روحی فرد در اجتماع می خواهد و آن را تا آن جا قبول دارد که خدمتگزار و ابزار پیشرفت اخلاقی و معنوی انسان باشد نه بیشتر .

در جامعه ی آرمانی او که همان مدینه ی فاضله است ادبیات هیچ نقشی نمی تواند داشته باشد مگر نقش به کمال رساندن انسان ، شُستن آلودگی ها و پستی ها از ضمیر انسان ، زدودن زنگارها از روح و روان بشر ، آراستن او به اخلاقیّات شریف و والا . ادبیّاتی که بد آموزی دارد و روح و روان آدمی را مخصوصاً کودکان و جوانان را که تأثیرپذیرتر از بزرگسالان هستند ، آلوده می سازد ، ادبیّاتی که از خدایان چهره ای پست و شریر ارائه می دهد ، ادبیّاتی که انسان را تنبل و گمراه و پست بار می آورد ، ادبیّاتی که جز شر چیزی در  پی ندارد ، ادبیّاتی که با ایجاد ترس از مرگ و دنیای پس از مرگ باعث          می شود که جوانان ، بر اثر ترس از مرگ زندگی به هر صورت راحتی همراه با ننگ و خفّت شکست و تسلیم و تحقیر ، بر مرگ ترجیح می دهند و در جبهه های جنگ به جای جانفشانی ، ننگ فرار یا تسلیم را بپذیرند ، این گونه ادبیّات مذموم و ناپسند است و باید ممنوع باشد و از شرّ آن در جامعه جلوگیری شود .

جامعه ی آرمانی باید جلوی این گونه ادبیّات را بگیرد و به شدت مورد مراقبت و سانسور باشد و نباید به آثار ادبی با بار مضمونی و اخلاقی منفی ، علیرغم همه ی زیبایی ها و ارزش های هنری اجازه ی انتشار داده شود .

و در مجموع به ادبیّات تنها در چارچوب اخلاقیّات توجّه داشتند و از لحاظ عقلانی اهمیّت زیادی برای ادبیّات و شعر قائل نبودند و به همین دلیل به فکر هم نیفتادند که قوانین و اصولی برای ادبیات وضع و مشخص کنند و نقد ادبی آنها در کل نگاه کلّی نقدی اخلاقی و محافظه کارانه بود .

نقد ادبی در یونان باستان از دیدگاه ارسطو

ارسطو که با نگرش منطقی به پدیده ها ، همه چیز را قانونمند و نظم پذیر می دانست ، نخستین اندیشمندی بود که کوشید قوانین و اصول آفرینش ادبی را کشف و تدوین کند ، شناخت آفریده های ادبی را به قاعده و نظم در آورد و اُسلوب ها و موازینی برای سنجش و داوری آن ها ایجاد کند . به همین دلیل این آموزگار نخست را به حق باید بنیان گزار و پدر شیوه های منطقی نقد و نظریه پردازی ادبی دانست .

مهم ترین اثر به جا مانده از ارسطو در زمینه ی ادبیات و نقد ادبی رساله ی « فن شعر » است . البتّه ارسطو آثار دیگری نیز در زمینه ی نقد ادبی داشته که یا به طور کلی از بین رفته و یا تنها بخش ها بسیار ناچیز از آن بر جای مانده است مانند رساله هایی در باره ی شاعران و رساله هایی درباره ی ابداعات .

رساله ی« فنّ شعر » دارای بیست و شش بخش کوتاه است . چهار بخش نخست آن به تعریف شعر و شاعری می پردازد و درباره ی رابطه ی میان شعر و تقلید ، منشاء و انواع شعر و انواع تقلید بحث               می کند .

بخش پنجم مقدمه ای است بر سه موضوع کمدی ، تراژدی ، حماسه .

در بخش ششم تا بخش بیست و دوّم به تعریف تراژدی و مشخّصات آن می پردازد .

سه بخش از آخرین بخش های رساله ی ؟ « فن شعر » درباره ی حماسه است و در این سه بخش پس از برّرسی ناقص و کوتاهی درباره ی شعر حماسی ، به بررسی شعر حماسی هومرمی پردازد .

در آخرین فصل رساله نیز به مقایسه ی بین تراژدی و حماسه پرداخته و با استدلالی منطقی ثابت        می کند که تراژدی بر حماسه برتری دارد و از آن عالی تر است .

در یک فصل از رساله نیز به پاسخ گویی بعضی از اشکالات منتقدان اختصاص یافته و در آن ارسطو خطاهایی را که در فنّ شعر ممکن است روی دهد ، بررسی ، تجزیه و تحلیل کرده است .

یکی از انگیزه های اساسی ارسطو در نگارش رساله ی فنّ شعر ، پاسخ دادن به ایرادها و انتقادهایی بوده که افلاطون از دیدگاه اخلاق و دانش بر شعر و ادبیّات وارد کرده بود ، و ردّ شبهات مطرح شده از طرف او  بود .

افلاطون شعر را از جهت اخلاقی ، زیان آور و ویرانگر می دانست و از دیدگاه معرفت شناسانه ی آن را دور از حقیقت و فاقد ارزش علمی می پنداشت . او ارزش زیبایی شناسانه ی ادبیّات را در نظر نمی گرفت یا ناچیز و بی مقدار می شمرد و به جای آن از دیدگاه ارزش اخلاقی به ادبیّات نگاه می کرد .

از دید افلاطون ، شعر بسی از حقیقت دور است و اگر هم نشانی از معرفت در آن است ، پیوندش با معرفت حقیقی ، بسی سست است و از معرفتی مبهم و مه آلود سرچشمه می گیرد .

ارسطو برای پاسخ دادن به این شبهات و انتظارات ، رساله ی فنّ شعر را به رشته ی تحریر درآورد . از دید ارسطو ، ادبیّات ، اعم از نثر و نظم شعر ، همچون سایر هنرهای دیگر بر مبنای دو شالوده ی اصلی بنیان گرفته است یکی از این شالوده ها طبیعت تقلیدگر ذهن و روح انسان است و دیگری نیاز              طبیعی اش به توازن ، هماهنگی و ریتم است .

بنابراین ادبیّات در همه ی شکل های گوناگون خویش ، گونه ای فرآورده ی ذهنی است که از طبیعت مقلّد انسانی صاحب قریحه و خلّاق سرچشمه می گیرد و نیاز روحی او به هماهنگی و توازن را ارضا              می کند .

ارسطو بر این عقیده است که انسان به طور غریزی تقلید گر است و از تقلید ماهرانه ی صورت ها و سیرت ها لذت می برد . شاهد این دعوی اموری است که در عالم واقع جریان دارد . « چه موجوداتی که چشم انسان از دیدن آن ها ناراحت می شود ، اگر آن ها را خوب تصویر نمایند از مشاهده ی تصویر آن ها لذّت حاصل می شود » . 12

همچنین ارسطو گرایش به هماهنگی و توازن را در انسان سائقه ای طبیعی و غریزی می داند و معتقد است که ترکیب این دو گرایش طبیعی سبب پیدایش شعر و ادبیّات شده است .

پس چون غریزه ی تقلید و محاکات در نهاد ما طبیعی بود . چنان که ذوق آهنگ و ایقاع مانند تقلید جنبه طبیعی دارند ، کسانی که هم از آغاز امر در این گونه امور بیشتر استعداد داشتند اندک اندک پیشتر رفتند و به بدیهه گویی پرداختند و هم از بدیهه گویی آنها بود که شعر پدید آمد13 .

ارسطو بر این نظر است که تقلید انواع گوناگون دارد . از دید او تقلید ممکن است به صورت روایت موضوع از زبان دیگری باشد یا آن که موضوع را از زبان خود گوینده و بی دخالت شخص راوی نقل کند و یا ممکن است تمام اشخاص داستان را در حال حرکت و عمل تصویر نماید .

و همین تفاوت های موجود در انواع تقلید است که منجر به پیدایش انواع شعر شده است . آنگاه شعر بر وفق طبع و نهاد شاعران گوناگون گشت :

آن ها که طبع بلند داشتند افعال بزرگ و اعمال بزرگان را تصویر کرده اند و آنان که طبعشان پست و فرومایه بود به توصیف اعمال دونان و فرومایگان پرداختند14 .

این دسته ی آخرین ، هجویات را سرودند و آن دسته ی نخست ، به نظم سرودهای دینی و               ستایش ها دست زدند .

ارسطو عقیده دارد که تکامل هجو سُرایی منجر به پیدایش سبک و اوزان خاصی در ادبیّات شد که آن را اوزان « ایامبیک » [2]نامیدند و تکامل بعدی آن سبب پیدایش کمدی در ادبیّات شد و تکامل ستایش سرایی منجر به اوزان « هروپیک » شد که تکامل بعدی آن به پیدایش حماسه انجامید و سپس شاخه ای از حماسه سرایی به گونه ای خاص رشد کرد و به پیدایش تراژدی منجر شد .

چون تراژدی و کمدی پدید آمد ، شاعران هر یک بر وفق طبع و مذاق خویش یکی از این دو شیوه را پیش گرفتند بعضی ها به جای آن که شعر ایامبیک بسرایند ، سُراینده ی کمدی شوند و برخی به جای آنکه شعر هروبیک بگویند گوینده ی تراژدی گشتند15 .

ارسطو بر این اساس به این برداشت اساسی می رسد که شاعر بیشتر باید افسانه ساز باشد تا سازنده ی سخنان موزون و جوگیر ادبیّات ، افسانه سازی و قصّه پردازی است نه سخن سرایی و نظم پردازی .

در تألیف نیز شاعر باید در حد امکان وضع اشخاص و حرکات آن را پیش خود مجسّم کند چنان که بدبختی و نومیدی او بتواند حقیقتی جلوه کند .

و شاعر قادر و توانا کسی است که خود تا بیشترین حدّ اثر پذیر و دارای عواطف رقیق ، و زیر نفوذ عواطف و هیجانات واقعی باشد .

در جمع بندی نهایی باید رساله ی فنّ شعر ارسطو را نخستین رساله درباره ی ادبیّات و نقد ادبی دانست و ارسطو را معلم بزرگ فنّ نقد و نظریه پردازی ادبی به شمار آورد .

نقد ادبی در روم باستان

ادبیّات رومی از انتشار و گسترش تمدّن ، فرهنگ و ادبیّات یونانی در میان رومیان پدید آمد . رومیان پیش از آشنایی با یونانیان ، آشنایی چندانی با شعر و ادبیّات نداشتند و حتّی واژه ای ویژه برای نامگذاری شعر و ادبیّات در زبان آن ها موجود نبود . رومیان پیش از آنکه اهل ذوق و ادب و هنر باشند . مردان رزم و مبارزه و سیاست بودند و از فنون جنگ آوری و رقابت سیاسی بیشتر از فنون ادبی سر در می آوردند و به قول « ویرژیل » :

« رومیان برای هنر آفریده نشده بودند ، بلکه جهت سلطه و حکومت ساخته شده بودند ، از نظر آن ها هر گونه فعالیّت فکری و ذوقی ، تلف کردن وقت و هدر دادن عمر ، با ارزش بود .آن ها مردان کار و مکر و پیکار بودند و « کسانی را که شعر می گفتند ، خیال می بافتند ، یا به اندیشه های فلسفی و حکمت آمیز                 می پرداختند ، افرادی بیکاره ، لاابالی به حساب می آوردند »

آن ها حتّی خواندن و نوشتن را به معنای سرباز زدن از کار و تلاش و سازندگی و به عنوان نمودهایی از تن پروری و بیکارگی می دانستند و به همین دلیل ارزش چندانی برای هنر و ادبیات قائل نبودند .            « مارکوس کاتو » را شاید بتوان نخستین نظریه پرداز و منتقد ادبی و رومی شمرد . او از دلبستگان به سنّت های اصیل رومی بود . هجوم ادبی ، فلسفی ، علمی ، هنری و فرهنگی یونان به روم ایجاد دگرگونی های عمیق و گسترده ای در آداب و سنّت و روحیّات و تلقیّات و نگرش رومی در اثر این هجوم ، باعث نگرانی خاطر کاتو بود .

او نخستین نثر نویس بزرگ زبان لاتین بود . رساله ی مشهوری درباره ی فنّ خطابه نوشت و شیوه ی ناهموار و پُر از دست انداز خطابت روحی را بر روانی کسب آموزگاران فنّ بلاغت یونانی، توضیح می داد .

او به پسرش در این باره چنین نوشت :

« یونانیان مردمی سرکش و تبهکارند . از من بپذیر که چون ادبیات خویش را بر روم ارزانی دارند ، همه چیز را تباه خواهند کرد . »

« کاتو » را باید اصیل ترین نماینده ی فرهنگ و ادبیات خالص و ناب رومی دانست ، اندیشه ها و نظریات ادبی او درباره ی معیارها و موازین درست شعر ، نظم ، نثر و خطابه ، مکتب و تبدیل به آموزشگاهی بزرگ شد .  ( در آموزش و پرورش خطیبانی چون سیرون و شاعرانی چون هوراس و تاسیت ، پس از او پا به عرصه ی وجود گذاشتند .

.

.

.

جهت دریافت و خرید متن کامل پایان نامه و تحقیق و مقاله مربوطه بر روی گزینه خرید که در بالای صفحه قرار دارد کلیک نمایید و پس از وارد کردن مشخصات خود به درگاه بانک متصل شده که از طریق کلیه کارت هایی عضو شتاب قابل پرداخت می باشید و بلافاصله بعد از پرداخت انلاین به صورت خودکار لینک دانلود مربوطه فعال گردیده که قادر به دانلود فایل کامل ان می باشد

پاسخ دهید